Halkalar ve Modüller
Fen - Edebiyat FakültesiMatematik
- Kodu
- MATB429
- Yarıyılı
- 2026-2027 Güz Yarıyılı
- Teorik
- 4
- Uyg.-Lab
- 0-0
- Kredi
- 4
- AKTS
- 6
- Dersin türü
- Seçmeli
- Düzeyi
- Lisans
- Dili
- Türkçe
- Ön koşul (tavsiye)
- MATB313 veya MATB314
- Dersi veren
- Dr. Öğr. Üyesi DİLEK BAYRAK DELİCE
Dersin amacı
Cebirsel bir yapı olan modülleri tanıtmak ve incelemek.
Öğrenme çıktıları
- ÖÇ-12) Öğrenci bu dersin sonunda, çeşitli modülleri yapılarına göre sınıflandırabilir.
- ÖÇ-21) Öğrenci bu dersin sonunda, modül yapısını kavrar.
Dersin içeriği
Cebirde bazı temel kavramlar, modüller,alt-modüller, bölüm modülleri, modül homomorfizmaları, Zorn Önteoremi, modüllerde dik toplam ve dik çarpım, sonlu üretilmiş modüller, devirli modüller, modüllerde izomorfizma teoremleri, Artin modüller, Noether modüller. Klasik halka teorisi; halkalarda asal ve Jacobson köklüsü, büyükçe ve küçükçe alt modüller, yarı basit modüller ve halkalar, esaslı alt modüller ve özellikleri.
Haftalık konular
| Hafta | Konu | Ön hazırlık / yöntem |
|---|---|---|
| 1 | Cebirde bazı temel kavramlar | |
| 2 | Modüller, alt modüller | |
| 3 | Bölüm modülleri | |
| 4 | Modül homomorfizmaları | |
| 5 | Zorn Önteoremi, modüllerde dik toplam ve dik çarpım | |
| 6 | Sonlu üretilmiş modüller, devirli modüller | |
| 7 | Modüllerde izomorfizma teoremleri | |
| 8 | Artin modüller, Noether modüller | |
| 9 | Arasınav | |
| 10 | Artin modüller, Noether modüller | |
| 11 | Ayrıştırılamaz modüller, basit modüller | |
| 12 | Klasik halka teorisi, halkalarda asal ve Jacobson köklüsü | |
| 13 | Büyükçe ve küçükçe alt modüller | |
| 14 | Yarı basit modül ve halkalar | |
| 15 | Final Sınavı | |
| 16 | Final Sınavı |
Kaynaklar ve materyaller
- Ders notu
- I) Kasch, F., 1982, Modules and Rings, Akademic Press inc., New York II) Hungerford, T.W.,1974, Algebra, Springer-Verlag III) Lam, T.Y.,1988, Lectures on Modules and Rings, Springer-Verlag
Değerlendirme
- Arasınav 1 %30
- Kısa Sınav 1 %10
- Dönem Sonu Sınavı %60
Program çıktıları ile ilişkisi
- PÇ-1Bağımsız entelektüel düşünce yeteneği geliştirme
- PÇ-2Karşılaştığı problem veya durumlara analitik ve eleştirel bir yaklaşım getirme, benzerlik kurma ile akıl yürütme ve entelektüel düşünmeyi geliştirme
- PÇ-3Matematiği anlama, idrak etme ve etkili kullanma için gerekli analitik yetenekler ve perspektif geliştirme.
- PÇ-4Matematiğin farklı alanlarındaki bilgileri birleştirerek, bireysel ve grup çalışması ile problem çözebilme ve başka çözümler için etkin sonuçlar çıkarabilme.
- PÇ-5Matematiğin fiziksel ve sosyal bilimler ile ilgisini ve bu alanlardaki öneminin farkındalığını geliştirme.
- PÇ-6Matematiğin, kapsamının, uygulamalarının, tarihinin, problemlerinin, metotlarının ve hem bir bilim hem de entelektüel bir disiplin olarak insanlığa yararlarının kapsamlı bilgisini gösterme
- PÇ-7Matematiksel ifadeleri okuma, anlama, formülleştirme ve uygulama
- PÇ-8Matematikteki ve günlük hayattaki doğru ve yanlış ispatları ayırt edebilme.
- PÇ-9Semboller, matematiksel ifadeler ve grafikler kullanarak yazılı ve sözlü anlatım becerisi gösterme
- PÇ-10Teknolojiyi, matematiği incelemede, anlamada ve uygulamada etkin bir araç olarak kullanma.
- PÇ-11Tümevarım, olmayana ergi gibi yöntemleri kullanarak ya da aksiyomları ve daha önce ispatlanmış teoremleri kullanarak ispat yapabilme
- PÇ-12Yaşam boyu bilimsel sorgulama, öğrenme ve üretmeye eğilimli olma
| ÖÇ-1 | ÖÇ-2 | |
|---|---|---|
| PÇ-1 | 1 | 1 |
| PÇ-2 | 5 | 5 |
| PÇ-3 | 5 | 5 |
| PÇ-4 | 4 | 4 |
| PÇ-5 | 3 | 3 |
| PÇ-6 | 3 | 3 |
| PÇ-7 | 4 | 4 |
| PÇ-8 | 3 | 3 |
| PÇ-9 | 4 | 4 |
| PÇ-10 | 3 | 3 |
| PÇ-11 | 5 | 5 |
| PÇ-12 | 5 | 5 |
AKTS iş yükü
| Etkinlik | Sayı | Süre | Toplam |
|---|---|---|---|
| Yarıyıl Sınavı | 1 | 20 | 20 |
| Ara Sınav 1 | 1 | 20 | 20 |
| Sınıf dışı ders çalışma süresi(ön çalışma, pekiştirme) | 16 | 6 | 96 |
| Ders süresi(sınav haftası dahildir: toplam ders saati) | 16 | 3 | 48 |
| Toplam iş yükü | 184 | ||
| Toplam iş yükü / 30 | 6 | ||
| Dersin AKTS kredisi | 6 | ||